Kalit soʻzlar:
- mulchalash agrotexnologiyasi
- tuproq harorati
- tuproq xossalari
- organik yoki polietilen mulcha
- ekinlar hosildorligi
Abstrak
Maqolada mulchalash agrotexnologiyasining ahamiyati, mulchalash materiallarining turlari, ularning tuproq xossalari va ekinlar hosildorligiga ta’siri hamda O‘zbekiston tuproq-iqlim sharoitida mulchalash agrotexnologiyasining samaradorligi bo‘yicha amalga oshirilgan ilmiy tadqiqot ishlarining sharhi va tahlili keltirilgan. Mulchalash agrotexnologiyasi tuproq harorati va namligini maqbullashtirish, eroziyaning oldini olish, tuproqning fizik va biologik xossalarini yaxshilash, va ekinlar hosildorligini ko‘paytirishga xizmat qiladi. Hududning tuproq-iqlim sharoitiga mos ravishda organik yoki polietilen mulcha turlarini tanlab qo‘llash, tuproq harorat tartibini tartibga solib, suv tejamkorligini oshirib, ekinlardan yuqori va barqaror hosil olish imkonini beradi.
Adabiyotlar
Bantle A., Borken W., Ellerbrock R. H., Schulze E. D., Weisser W. W., Matzner E. (2014). Quantity and quality of dissolved organic carbon released from coarse woody debris of different tree species in the early phase of decomposition. For. Ecol. Manage. 329, 287-294.
Davis A. J., Strik B. C. (2022). Long-term effects of pre-plant incorporation with sawdust, sawdust mulch, and nitrogen fertilizer rate on “Elliott” Highbush blueberry. Hort Science 57, – 414-421.
Doll, P., Siebert, S. (2002) Global Modeling of Irrigation Water Requirements. Water Resources Research, 38. – 325 p.
Goodman B. A. (2020). Utilization of waste straw and husks from rice production: A review. J. Biores. Bioprod. 5, P.143-162.
Kader M. A., Senge M., Mojid M. A., Ito K. (2017). Recent advances in mulching materials and methods for modifying soil environment.Soil Tillage Res.168, – P. – 155-166.
Kishore G., Babu B. M., Mattaparti L. D. (2022). Influence of plastic mulching and irrigation levels on soil temperature, moisture and water use efficiency of tomato crop (Solanum lycopersicum). Int. J. Plant Soil Sci. 34(20), – P. 277-282.
Ma J., Chang L., Li Y., Lan X., Ji W., Zhang J. (2024). Straw strip mulch improves soil moisture similar to plastic film mulch but with a higher net income. Agric. Ecosyst. Environ. 362, – P. 108855.
Qin W., Hu C., Oenema O. (2015). Soil mulching significantly enhances yields and water and nitrogen use efficiencies of maize and wheat: a meta-analysis. Sci. Rep. 5, 16210.
Steinmetz Z., Wollmann C., Schaefer M., Buchmann C., David J., Tröger J., (2016). Plastic mulching in agriculture. Trading short-term agronomic benefits for long-term soil degradation, Scientific Total Environ. – 550, 690.
Tan Z., Yi Y., Wang H., Zhou W., Yang Y., Wang C. (2016). Physical and degradable properties of mulching films prepared from natural fibers and biodegradable polymers. Appl. Sci. 6, 147.
Zhao H., Wang R. Y., Ma B. L., Xiong Y. C., Qiang S. C., Wang C. L. (2014). Ridge-furrow with full plastic film mulching improves water use efficiency and tuber yields of potato in a semiarid rainfed ecosystem. Field Crops Res. 161, – 137-148.
Zheng Y., Sun X., Li S., Zhou W., Fan Z., Du T., (2022). Soil erodibility after the removal of wood chip mulch: A wind tunnel experiment. J. Soil Water Conserv. 77, – 493-500.
Abduraximov M.K. O‘tloqi bo‘z tuproqlar sharoitida plyonka ostiga chigit ekish. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi, №10, 2012. – B. – 25.
Axmurzaev Sh. Mulchalash usullarining paxta hosiliga ta’siri. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi, № 6, 2012. – B. – 28.
Bezborodov G., Shodmonov J., Mirxoshimov R., Esonbekov M. G‘o‘zani kompost bilan mulchalab, sharbat suvi bilan sug‘orishning hosildorlikka ta’siri. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi. №12, 2010. – B. – 15-16.
Boymetov R., Abdulxayev X. G‘o‘za qator oralariga polietilen plyonka tushab sug‘oriladigan dalalarga quyiladigan talablar. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi №5, 2014. – B. – 28.
Boymetov R., Bezborodov G. G‘o‘za qator oralarini qora polietilen plyonka bilan mulchalab sug‘orish. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida № 6, 2011. B.25.
Kurvantaev R. Optimizatsiya i regulirovanie agrofizicheskogo sostoyaniya oroshaemix pochv pustinnoy zoni Uzbekistana. Avtoreferat dissertatsii na soiskanie uchenoy stepeni dok. s/x nauk. – Tashkent, 2000, – 45 s.
Maxmudov X., Nosirov F., Sharipov I. Mulchalab sug‘orish usullarining tuproqni agrofizikaviy, agrokimyoviy xossalari va paxta hosildorligiga ta’siri. – Agro Ilm, 2 (40) son, 2016. – B. – 89.
Maxsadov X., Gapparov S., Maxsadov S. Mulchalab sug‘orish usullarining tupoq harorati va ziroatlarning o‘rtacha kunlik suv iste’moliga ta’siri. – Agro ilm, №2, 2020. – B. – 74-75.
Mirzajonov Q., Isayev S. Plyonka ostida g‘o‘za yetishtirilganda. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi: № 5, 2000. – B. – 30.
Sagindikova R.K. Vliyani mul’chirovaniya na svoysta pochvy. Innovatsionnomu razvitiiyu APK i agrarnomu obrazovanie-nauchnoe obosnovanie. Materiali Vserossiyskoy nauchnoprakticheskoy konferensii, 14-17 fevralya 2012 goda Tom. I. Ijevsk FGBOUBPO – Ijevskaya GSXA 2012 S. – S. – 69-71.
Sanaqulov A.L., Xoshimov F.X., Xayitov M.A. G‘o‘zani plyonka ostida o‘stirish texnologiyasida azotli ug‘itlar qo‘llashning o‘ziga xos jihatlari. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi 2003, № 7, – 17 b.
Soromotina V., Nechunaev M.A. Vliyanie vidov mulchiruyushix materialov na agrofizicheskie, mikrobiologicheskie svoystva pochvi i urojaynost kulturi tomata pri virashivanie v otkritom grunte na shpalere. Materiali Vserossiyskoy nauchno-prakticheskoy konferensii – 14-17 fevralya 2013 tom I . – S. – 155-160.
Xoliqulov Sh.T., Ortiqov T.Q., G‘oziyev T.Ch. “Mulchalashning tamaki hosildorligiga ta’siri. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi. № 10, 2010. – B. – 22-23.
Xoliqulov Sh.T. Goziev T.Ch. Vliyanie mulchirovaniya polietilenovoy plyonkoy na plodorodie pochv i urojaynost tabaka v tipichnix serozemax predgornoy zoni Uzbekistana. Uzbekskiy biologicheskiy jurnal №6. 2004. S.6.
Xomenko I.I., Voloshina V.V. Vliyanie mul’chiruyushix materialov na izmeneniya temperaturnogo rejima i mikrobiologicheskix protsessov v pochve pri virashivanie sajensev yabloni na vegetativnix podvoyax. pochvevedenie, 2 – M.: № 2,-2021 s.
Ermatov A.K., Axmurzayev Sh.I. Chigit ekish muddatlari va mulchalash usullarining tuproq agrokimyoviy xususiyatlariga ta’siri. O‘zbekiston agrar fani xabarnomasi -2 (47-48) 2012, – 16-17 b.
Esanbekov M. Solomennaya mulcha: vliyanie na vodniy i teplovoy rejim pochv. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi, 2013 IV 3, b. 33-34.
Yusupova M. Mulchalashning ahamiyati, O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi, 2007, №1, – B. – 30.