ОРОЛ ДЕНГИЗИ ҚУРИГАН ТУБИ ТУПРОҚ-ГРУНТ ҚОПЛАМЛАРИНИНГ ЛИТОЛОГИК-ГЕОМОРФОЛОГИК ТУЗИЛИШИ

Abstrak

Мақолада Орол денгизи қуриган тубига сувлар орқали келтирилган қаттиқ жинслар ва уларни турли тупроқ-иқлимий шароитларда ётқизилганлиги ҳамда геоморфологик районларни вужудга келтиришдаги роли баён этилган. Ҳудуднинг литологик тузилишини шаклланишида, дарё келтирилмалари билан бирга қирғоқ чизиғида сув тўлқинлари билан денгиз сувларига қўшилган турли давр (учламчи, тўртламчи) жинсларининг аралашиб тўшалганлиги аниқланган. Денгиз сувининг чекиниб, қуруқликка айланиши натижасида, дарёнинг аввалги ўзанларида катта миқдорда сув оқими билан йирик заррачалар ўрнашиб қолган, уларда қум 95% бўлиб, қумларни чангсимон ва лойли зарралардан тузилганлари учраб, қумлар 35-65% ни, чанглар 30-60% ни ва ил заррачалар 7-8% учрайди.

Adabiyotlar

Давлат ер кадастрини юритиш учун тупроқ тадқиқотларини бажариш ва тупроқ карталарини тузиш бўйича йўриқнома. – Тошкент, 2013. – 52 бет.

Руководство по полевым исследованиям и картированию почв “Почвенная съемка”. – Москва. 1959. – 402 бет.

Агрохимические, агрофизические и микробилогические исследования почв и растений. ЎзПИТИ, 1963. – 107 бет.

Е.В.Аринушкина. Руководство по химическому анализу почв. 1970. – Москва. – 369-391 бет.

Ismonov А.J., Dusaliyev А.T., Kalandarov N.N., Mamajanova U.Х. Kattayeva G.N. Рrofile of desert sandy soils formed in the Аral sea dried-up seabed. E3S Web Conf. Volume 486, pp.1-5. 2024. 07. 02. IX International Conference on Advanced Agrotechnology’s, Environmental Engineering and Sustainable Development (AGRITECH-IX 2023) https: //doi.org/10.105/e3sconf/202448604010.

И.Ф.Хакимов.Почвенно-мелиоративные условия опустынивающихся дельт. – Пущино, 1989, – стр. - 219.

И.П.Герасимов., Кузнецов Н.Т. и др. Проблемы Аралского моря и антропогенного опустынования Приаралья. // Журнал проблемы освоения пустынь, – Ашгабад. 1983, № 5.

Каттаева Г.Н., А.Ж. Исмонов. Орол денгизи қуриган туби тупроқ-грунтларида, чиринди миқдори ва сингдириш сиғими, сингдирилган катионларнинг таркиби. // Тупроқшунослик ва агрокимё” илмий журнали. – Ташкент, 2023. № 2. – 20-26 бет.

А. Исмонов, Г. Каттаева, А. Дўсалиев, Ў. Мамажанова. Орол денгизи қуриган туби тупроқ-грунт қопламлари. // О‘zbekiston Аgrar fani xabarnomasi, махсус сон. 2023. № 5 (11) 3. –174-177 бетлар.

Н.Н. Ходжибаев. Гидрогеолого-мелиоративное районирование. – Ташкент, изд. ФАН. 1975. – 23-89 стр.

Исмонов А., Каландаров Н., Мамажанова У., Каттаева Г., Дўсалиев А. Почвенноэкологические проблемы Аральского моря. // «Научное обеспечение устойчивого развития агропромышленного комплекса». Сборник материалов научнопрактической конференции посвященной памяти академика РАН В.П.Зволинского и 30 летию ФГБНУ “ПАФНЦ РАН”. С. Соленое Займище. – Астрахан. 2021г. – 608-611 стр.

Ismonov A.J., Dusaliev A.T, Mamajanova U.Kh. Оrigin, geology, lithology and relief of the Аral sea. // ACADEMICIA: an International Multidisciplinary Research Journal. Vol.13, Issue 3, March 2023. рр-22-27. https://saarj.com.

А. Исмонов, Ў. Мамажанова. Saline soils of the Аral sea region and their rational use. FAO.2022. Halt soil salinization, boost soil productivity –Global Symposium on Salt-Affected Soils, 20-22 october 2021. Proceedinds. pp. 57-58. Rome. https://doi.org/doi_number, 2022.

Ismonov A., Do‘saliyev A., O‘. Mamajanova. Orol dengizi qurigan tubi tuproq-gruntlarining morfogenetik tuzilishi. Ўзбекистон Миллий Университети хабарлри, – Ташкент, – 2023, № 3/2. – 54-57 бетлар.