Kalit soʻzlar:
- Sug’oriladigan maydonlarning sho‘rlanishi
- statistik tahlillar
- GAT texnologiyalari
- iqlim o‘zgarishi
Abstrak
Sug‘oriladigan maydonlarning sho‘rlanishi O‘zbekistonning shimoli-g‘arbiy qismidagi qurg’oqchil hududlarning barqaror rivojlanishiga sa‘lbiy ta‘sir qiluvchi ekologik muammolardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, Orol dengizi havzasida joylashgan sug‘oriladigan maydonlarda sho‘rlanish miqdori yildan yilga oshib bormoqda va bu o‘z navbatida mamlakat qishloq xo‘jaligi taraqqiyotiga salbiy ta‘sir qiladi. Yillik yog‘ingarchilik miqdorining kamayishi va haroratning ko‘tarilishi sug’oriladigan maydonlarning meliorativ holatining yomonlashuviga olib kelmoqta. Shu sababli, qurg’oqchil mintaqalarda sug’oriladigan maydonlarning sho‘rlanishini aniqlash va baholash katta ilmiy ahamiyatga ega. Tadqiqot ishlarida Qoraqalpog‘iston Respublikasi Xo‘jayli tumani sug‘oriladigan maydonlarida 2011-2022 yillar davomida tuproq sho‘rlanishi o‘rganildi. Olingan natijalarni baholash uchun an‘anaviy usillardan va GAT texnologiyalaridan foydalanildi, iqlim o‘zgarishining ko‘p yillik ma‘lumotlari asosida korrelatsiya tahlili qilindi va uning tuproq sho‘rlanishiga ta‘siri baholandi.
Adabiyotlar
Barradas, J.M. –M.; Abdelfattah, A.; Matula, –S.; Dolezal, F. Effect of Fertigation on Soil Salinization and Aggregate Stability. J. Irrig. Drain. Eng. 2015. – P. –141.
FAO ma‘lumotlari https://www.fao.org/newsroom/detail/salt-affected-soils-mapsymposium/en
Kulmatov R., Groll M., Rasulov A., Soliev I., Romic M. Status quo and present challenges of the sustainable use and management of water and land resources in Central Asian irrigation zones-The example of the Navoi region (Uzbekistan) //Quaternary international, 2018. vol. 464. – Pp. – 396-410.
Kulmatov R., Rasulov A., Kulmatova D., Rozilhodjaev B., Groll M. The modern problems of sustainable use and management of irrigated lands on the example of the Bukhara region (Uzbekistan) //Journal of Water Resource and Protection, 2015. vol. 7. №. 12. – Pp. – 956-971.
Mirzaev J., Kulmatov R., Taylakov A. Iqlim o‘zgarishi sharoitida Jizzax viloyati suv va sug’oriladigan yer resurslaridan barqaror foydalanish // Ekologiya xabarnomasi jurnali, 2018. t. 9/- 2018. – 26-30 b.
O‘zbekiston sug‘oriladigan yerlarining meliorativ holati va ularni yaxshilash. –Toshkent, 2018. – 8-9 b.
Shrivastava P. Kumar, R. Soil salinity: A serious environmental issue and plant growth promoting bacteria as one of the tools for its alleviation. Saudi J. Biol. Sci. 2015, 22, – 123-131.
Sokolov V.I. Vodnoe xozyaystvo Uzbekistana – nastoyahie, proshloe, buduhee // ––Tashkent, 2015. t. 1. – 16 s. (in Russian).
Squires V.R., Glenn E.P. Salination, desertification and soil erosion //The role of food, agriculture, forestry and fisheries in human nutrition, 2011. vol. 3. – Pp. – 102-123.
Аимбетов И.К., Искендеров Б.К., Сайымбетов А.З. «Инженерно-Геоэкологическая оценка засоления почво-грунтов поселка Акмангит и его окрестности» Международной Научно-Практической конференции «Экологический мониторинг последствий Аральской катастрофы для здоровья человека и сохранения биосферы» посвящённая 70-летию доктора биологических наук, профессора Азата Таубалдиевича Матчанова, Часть I, Нукус – 2022. – С. 104-107.
