Kalit soʻzlar:
- гумус
- шўрланиш
- механик таркиб
- сизот сувлари
- деградация
- антропоген омиллар
Abstrak
Мақолада қуйи Амударё минтақаси суғориладиган тупроқларида узоқ йиллар давомида ўтказилган тупроқ мониторинг тадқиқотлари натижалари баён этилган. 2010 йилда тупроқларда деградация жараёнлари Қўнғирот туманида 88,4% ни, Беруний туманида 84,7% ни, 2022 йилда Элликқаъла 85,16%, Нукус ва Кегайли туманларида 100% ер майдонларида қайд қилинган. Ҳозирда дегумификация жараёнларига Амударё тумани суғориладиган ўтлоқи аллювиал тупроқларининг 51,78%, Тўрткўл тумани 51,57% ва Тахтакўпир туманида 67,48% учраганлиги мониторинг тадқиқот изланишларимизда қайд этилди.
Adabiyotlar
Интернет маълумотлари: 2022. https://www.fao.org/documents/card/ru/c/cb7654ru.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 10 июндаги ПҚ-277 сон «Ерлар деградациясига қарши курашишнинг самарали тизимини яратиш чора-тадбирлари тўғрисида» қарори.
Давлат ер кадастрини юритиш учун тупроқ тадқиқотларини бажариш ва тупроқ карталарини тузиш бўйича йўриқнома // Меъёрий ҳужжат, –Тошкент, 2013.
Ўзбекистон Республикасида ер мониторингини юритиш услуби // ИХН-25-015-11. –Тошкент, 2011. – 62 б.
А.Ж.Исмонов, Н.Н.Қаландаров, Ў.Х.Мамажанова. Қуйи Амударё суғориладиган тупроқларининг ҳолати ва унумдорлиги // “Ер ресурсларини интеграциялашган бошқаришда фан ва инновацион технологилар” республика илмий-амалий семинар маърузалар тўплами. «Ергеодезкадастр» давлат қўмитаси, Ўзбекистон экологик ҳаракати, Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий Университети. –Тошкент, 2015. – Б. 175180.
Б.Жоллибеков. Изменение почвенного покрова и ландшафтов южного Приаралья в связи с антропогенным воздействием / – Нукус, 1995. – С. 244.
А.Ж.Исмонов Амударёнинг замонавий ётқизиқлари шаклланган суғориладиган ўтлоқи аллювиал тупроқларда гумус ва озиқа моддалар // ЎзР ҚСХВ, ЎИИЧ Маркази, Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари ИТИ. «Дала экинлари селекцияси, уруғчилиги ва агротехнологияларининг долзарб йўналишлари» мавзуидаги Халқаро илмий-амалий конференция. (2016 йил 15-16 декабрь). – Тошкент, 2-қисм. – Б. 14-16.
А.Ж.Исмонов. Характеристика засоленных почв низовий р. Амударья // Сборник научных статьей Международной научно-практической конференции, посвященной 25-летию Прикаспийского НИИ аридного земледелия «Современные тенденции развития аграрного комплекса». ФГБНУ «Прикаспийского НИИ аридного земледелия». – Россия, –Астрахань, 11-13 май. 2016. – С. 344-348.
В.А.Рафиқов Процессы опустынивания южного Приаралья. –Ташкент. изд: АН РУз. 2013. – С. 140.
Н.Н.Қаландаров, Ў.Мамажанова, С.Авазов, А.Ж.Исмонов. Қуйи Амударё қадимги ёйилмасида тарқалган ва турли даражада маданийлашган гидроморф тупроқларнинг ҳолати // «Атроф муҳит ўзгариши шароитида ер ресурсларини муҳофаза қилиш ва улардан оқилона фойдаланиш масалалари» мавзуидаги Республика илмий-амалий семинар. ЎзМУ конф. –Тошкент, 2016. – Б. 280-284.
В.Е.Сектименко., А.Ж.Исмонов Особенности опустынивания почв Приаралья // «Теоретические и прикладные проблемы географии на рубеже столетий». Материалы Международной научно-практической конференции. – Алматы: Казахский Национальный Университет, 2004. – С. 164-166.
А.У.Ахмедов., М.И.Рузметов., Ғ.Т.Парпиев. Оценка современного мелиоративного состояния орашаемых почв по запасам токсичных солей // «Орол денгизи ҳавзасининг саҳроланиш жараёнида тупроқ унумдорлигини тиклаш, ошириш ва улар мелиораиясининг долзарб муаммолари» мавзусидаги Республика илмий-амалий анжумани маърузалари тўплами. – Тошкент: ТАИТДИ, 2002. – Б. 65-69.