Kalit soʻzlar:
- тупроқ
- қолдиқ шўрхоклар
- фосфор
- калий
- Орол денгизи
- таминланганлик даражаси
- механик таркиб
- умумий
- ҳаракатчан
Abstrak
Ушбу мақолада Орол денгизи ҳудудида сувдан бўшаган ҳудудларда тарқалган тупроқ-грунтларининг таркибидаги умумий ва ҳаракатчан фосфор, калий миқдорлари баён қилинган. Ҳудудда чўлланиш, деградация жараёнларини бошланганлиги натижасида, кўплаб тупроқ гуруҳларида ҳам тупроқлар пайдо бўлиш жараёни ўзгарган. Орол денгизи қуриган тубининг ғарбий қисмида тарқалган қолдиқ шўрхокларда фосфорнинг ялпи миқдори 0.15% фоиздан 0.33% гача тебраниб, профил бўйича ҳар хил таминланган, фосфорнинг ҳаракатчан шакли билан жуда кам ва кам таъминланган, яьни 11,32 мг/кг дан 30,08 мг/кг гача. Ўсимлик ўсиши, ривожланиши учун зарур бўлган ҳаракатчан шакли анча кам. Қолдиқ шўрхокларда калий ялпи миқдори 1,452- 2,232% ни ташкил этади. Калийнинг ҳаракатчан формаси 261 мг/ кг дан 597 мг/кг гача таъминланган. Бундан кўриниб турибдики, ўсимлик учун зарур бўлган ҳаракатчан калийнинг шакли юқори даражада.
Adabiyotlar
Бутаков А. 1953. Дневник записки плавания по Аральскому морю в 1848-1849 гг. / Изд-во АН Узбекистана, – Ташкент:– С.–13-54.
Қўзиев Р., Абдурахманов Н. Ю., Рамазонов Б.Р. 2020. Орол бўйи ҳудудларининг тупроқ ресурслари ва улардан самарали фойдаланишнинг илмий асослари. –Тошкент: – Б. – 204.
Аринушкина Е. В. 1977. Руководство по химическому анализу почв. – Москва, –С. – 277-310.
Методы изучения агрофизических, агрохимических и микробиологических свойств почв на хлопковых полях УзНИИХ. –1993. –УзНИИХ. – Ташкент:–С. 37.
Берг Л. С. 1908. Аральского море. Опыт физико-географической монографии, научные результаты Аральского моря. Вып. Известия Туркестанского отд. Р.Г.О.М., – С. – 50-88.
Жоллыбеков Б. 1995. Изменение почвенного покрова и ландшафтов южного Приаралья в связи с антропогенным воздействием.– Нукус: – С.– 244.
Исмонов А.Ж., Каттаева Г.Н., Рамазонов Б.Р. 2021. Somt issues of improving the hydro geological conditions of the soils of Karakalpakstan. ACADEMICIA an International Multidisciplinary Research Journal. Vol.11, Issue 4, April 2021.–рр-968-973. https://saarj. com.
Хюфлер Ф., Новицкий З. 2003. Зелёный щит осушенного дна Арала. –Ташкент: – С. – 76.
Рафиков В.А. 2013. Прогноз изменения геосистем опустынивающиеся части дельты Амударьи до 2020 года. изд:Доклады Академии наук Республики Узбекистон. –Ташкент: 2013. – №5, – С. – 23-27.
Рамазонов Б.Р. 2020. Влияние обсыхания Аральского моря на почвенный покров. Academic Researchin Educational Sciences Vol. 1 No. 1.– С. – 252-261.