Kalit soʻzlar:
- Orol dengizi
- qurigan tubi
- tuproq-gruntlar
- morfogenetik xususiyatlar
- sho‘rlanish
- avtomorf rivojlanish
- deflyatsiya
- tuproq xaritasi
- ekologik-meliorativ holat
Abstrak
Ushbu maqolada Orol dengizining 1960-yildan keyin qurigan tubida shakllangan tuproq-gruntlarning morfogenetik xususiyatlari hamda hududiy tarqalish qonuniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotlar dala kuzatuvlari, laboratoriya tahlillari va kameral ishlov natijalari asosida amalga oshirilgan. 1:200 000 masshtabli Orol dengizi suvlari chekingan hududlari tuproq-gruntlari xaritasi tuzilib, eksplikatsiya ma’lumotlari asosida tuproqlar morfologik belgilari, granulometrik tarkibi, sizot suvlari joylashish chuqurligi va sho‘rlanish darajasiga ko‘ra guruhlarga ajratilgan. Natijada hududda kuchli va juda kuchli sho‘rlangan massivlar hamda qumli cho‘l tuproqlari ustunligini ko‘rsatdi. Tuproq hosil bo‘lish jarayonlari sho‘rlanish, deflyatsiya va avtomorflashuv ta’sirida dinamik rivojlanayotgani aniqlangan.
Adabiyotlar
Rafikov V., Mamadganova G. The forecast of changes of hierological and hidrochemical conditions of Aral sea // Editorial office for Journal of Geodesy and Geodynamics. – China, 2014 - vol. №2 pp. 16 - 23.
Жоллыбеков Б. Почвенный покров обсохшего дна южной части Аральского моря. Почвоведение, 1987, №12
Рафиков В.А. Состояние Аральского моря и Приаралья до 2020 года – Ташкент. 2014. –112 с.
Эгамбердиев Ж.А., Абдурахмонов Н.Ю. Гранулометрический состав почв высохшей части Аральского моря // Научное обозрение. Биологические науки. — Российская Федерация, Российская академия естественных наук. — Москва, 2023. №1. – С. –91-97.
Аbduvaxob Ismonov, Аlijon Dusaliyev, Nazimkhon Kalandarov, Uktamkhon Mamajanova and Gulnoza Kattayeva. Profile of desert sandy soils formed in the Aral Sea dried-up seabed // E3S Web of Conferences 486, 04010 (2024)
Дўсалиев А., Исмонов А. Характеристика остаточных луговых солончаковых почв, сформированных на высохшем дне Аральского моря // Научный журнал «Почвоведение и агрохимия». 2023. № 3. – С. –22-26.
Исмонов А.Ж., Дусалиев А.Т., Каттаева Г., Каландаров Н.Н., Мамажанова У.Х. Целиннопастбищные почвы Аральской акватории // Вестник Национального университета Узбекистана. –Ташкент. 2022. № 3/1/1. –С. –71-73.
Ф.Хюфлер, З. Новицкий. 2003. Зелёный щит осушенного дна Арала. – Ташкент. – С. –76
Томина Т.К. Почвы обсохшего дна Аральского моря // журнал Гидрометеорология и экология. – Алматы, 2009. - №1. – С. – 60-75.
Liangliang Jiang, Guli·Jiapaer , Anming Bao, Ye Yuan , Guoxiong Zheng , Hao Guo , Tao Yu , The effects of water stress on croplands in the Aral Sea basin, Journal of Cleaner Production, 1 May 2020. – Т.: –254 с.
Middleton N. J. Desert dust hazards: A global review //Aeolian research. 2017. – Т.: 24. – С. –53-63.
Opp C. et al. Aeolian dust deposition in the southern Aral Sea region (Uzbekistan): Ground-based monitoring results from the LUCA project //Quaternary International. 2017. – Т.: 429. – С. –86-99.