Kalit soʻzlar:
- sug‘oriladigan tuproqlar
- tuproq sog‘lomligi
- Soil Quality Index (SQI)
- agrofizik xossalar
- agrokimyoviy ko‘rsatkichlar
- og‘ir metallar
- ekologik ifloslanish
- sho‘rlanish
- Farg‘ona viloyati
Abstrak
Maqolada Farg‘ona viloyati sug‘oriladigan tuproqlarining sog‘lomlik holati ilmiy asoslangan integral ko‘rsatkich — Soil Quality Index (SQI) asosida baholangan. Tadqiqotlar davomida tuproqlarning mexanik tarkibi, gumus bilan ta’minlanganlik darajasi, oziqa moddalar zaxirasi, sho‘rlanish holati hamda toksik kimyoviy elementlar miqdori o‘rganildi. Olingan natijalar tuproq unumdorlik ko‘rsatkichlariga nisbatan barqaror ekanini, biroq ayrim og‘ir metallar va margumush (As) miqdorining me’yordan oshishi ekologik xavf omillarini shakllantirayotganini ko‘rsatdi. SQI natijalari asosida Farg‘ona viloyati sug‘oriladigan tuproqlaridan barqaror foydalanish va ularning ekologik holatini yaxshilash bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar berildi.
Adabiyotlar
Doran J.W., Parkin T.B. Defining and assessing soil quality // Soil Science Society of America Journal. – 1994. – Vol. 58, № 3. – P. 1–10. – DOI: 10.2136/sssaj1994.03615995005800030001x.
Karlen D.L., Mausbach M.J., Doran J.W., Cline R.G., Harris R.F., Schuman G.E. Soil quality: A concept, definition, and framework for evaluation // Soil Science Society of America Journal. – 1997. – Vol. 61. – P. 4–10. – DOI: 10.2136/sssaj1997.03615995006100010001x.
Andrews S.S., Karlen D.L., Cambardella C.A. The Soil Management Assessment Framework: A quantitative soil quality evaluation method // Soil Science Society of America Journal. – 2004. – Vol. 68. – P. 1945–1962. – DOI: 10.2136/sssaj2004.1945.
Mukherjee A., Lal R. Comparison of soil quality index using three methods // Soil and Tillage Research. – 2014. – Vol. 143. – P. 97–105. – DOI: 10.1016/j.still.2014.05.005.
Rahmanipour F., Marzaioli R., Bahrami H.A., Fereidouni Z., Bandarabadi S.R. Assessment of soil quality indices in agricultural lands of Qazvin Province, Iran // Ecological Indicators. – 2014. – Vol. 40. – P. 19–26. – DOI: 10.1016/j.ecolind.2013.12.003.
Askari M.S., Holden N.M. Quantitative soil quality indexing of temperate arable management systems // Soil and Tillage Research. – 2015. – Vol. 150. – P. 57–67. – DOI: 10.1016/j.still.2015.01.002.
Alloway B.J. Heavy metals in soils: Trace metals and metalloids in soils and their bioavailability. – Dordrecht: Springer, 2013. – 613 p.
Kabata-Pendias A. Trace elements in soils and plants. – 4th ed. – Boca Raton: CRC Press, 2011. – 534 p.
To'th G., Hermann T., Da Silva M.R., Montanarella L. Heavy metals in agricultural soils of the European Union with implications for food safety // Environment International. – 2016. – Vol. 88. – P. 299–309. – DOI: 10.1016/j.envint.2015.12.017.
Xakimov F., Abdullaev A. O‘zbekiston sug‘oriladigan tuproqlarining agrokimyoviy holati // O‘zbekiston agrar fanlari jurnali. – 2018. – № 4. – B. 25–30.
Ibragimov N., Raxmatov Sh. Farg‘ona vodiysi tuproqlarining ekologik holati // Tuproqshunoslik va agrokimyo. – 2020. – № 2. – B. 41–47.
Tojiboev S. Sug‘orish ta’sirida tuproq sho‘rlanishi va ifloslanishi // Qishloq xo‘jaligi fanlari. – 2019. – № 3. – B. 33–38.