Kalit soʻzlar:
- biologik singdirish koeffitsiyenti
- geokimyo
- kolmatajlangan tuproq
- makroelementlar
- lantanoidlar
- toksik elementlar
Abstrak
Ushbu maqolada sun’iy kolmatajlangan tuproqlarida o‘stirilayotgan shaftoli, bodom va pista daraxtlarining kimyoviy elementlarni o‘zlashtirish xususiyatlari biologik singdirish koeffitsiyenti (BSK) yordamida baholandi. Elementlarning makro, mikro, ultramikro, lantanoid va toksik guruhlari bo‘yicha litosfera klarki hamda, tuproqdagi konsentratsiya bilan taqqosiy tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, bodom Ca, Mn va As ni nisbatan yuqori darajada akkumulatsiya qiladi, pista esa Zn, Se va Hg bo‘yicha yuqoriroq BSK ko‘rsatkichlariga ega. Shaftoli esa K va Ca bo‘yicha barqaror o‘zlashtirishga ega bo‘lib, mikroelementlar bo‘yicha konservativ fiziologik xususiyat namoyon etadi. Tahlillar o‘simliklarning biogeokimyoviy moslashuvlari, tuproqning kolmatajlanish darajasi shuningdek, elementlarning migratsiya shakllariga bog‘liq ekanini ko‘rsatdi.
Adabiyotlar
Alloway, B.J. (2013). Heavy Metals in Soils: Trace Metals and Metalloids in Soils and their Bioavailability. Springer, – 450 p.
Dokuchaev, V.V. (1899). Russian Chernozem: Its Formation, Composition and Properties. St. Petersburg: Imperial Academy of Sciences.
FAO (1998). Soil Sampling Procedures, Analysis and Interpretation of Results. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Rome.
Glazovskaya, M.A. (1972). Pedogeokhimiya. – Moskva: Vysshaya Shkola. – 336 s.
Kabata-Pendias, A., & Pendias, H. (1992). Trace Elements in Soils and Plants. Boca Raton: CRC Press. – 365 p.
Kabata-Pendias, A. (2011). Trace Elements in Soils and Plants, Fourth Edition. CRC Press, 550 p.
Lindsay, W.L. (1979). Chemical Equilibria in Soils. John Wiley & Sons, 449 p.
Marschner, H. (2012). Marschner's Mineral Nutrition of Higher Plants, Third Edition. Academic Press, – 651 p.
Perelman, A.I. (1960). Biologicheskaya assorbtsiya mikroelementov rasteniami. – Moskva: Nauka. – 120 s.
White, P.J., & Brown, P.H. (2010). Plant Nutrition for Sustainable Development and Global Health. Annals of Botany, 105(7), 1073–1080.
G‘ Yuldashev, M.Isag‘aliyev “Tuproq biogeokimyosi” – Toshkent, 2014. – 55-56 b.