QORAQALPOG‘ISTON HUDUDI TUPROQ YUZASI VA CHUQURLIKLARIDAGI HARORATI

Abstrak

Agroiqlimni rayonlashtirishning asosiy agroiqlim kattaliklari bo‘lgan samarali haroratlar yig‘indisiga va qishloq xo‘jaligida o‘simliklarning rivojlanishida ahamiyatli bo‘lgan 5, 10, 15, 200C o‘tgan haroratlari va har xil chuqurlikdagi faol yuza harorati va tuproq harorati o‘rtasida bog‘liqlik mavjud. Bahor (aprel) davri uchun tuproq haroratining 0,10 va 0,05 m chuqurlikda 10°C ga o‘tish sanalari o‘rtasida bog‘liqlik olingan, korrelyatsiya koeffitsienti yuqori (r = 0,98). Tuproq haroratining 0,20 m chuqurlikdagi 20°C ga o‘tish sanalarining 0,05 va 0,10 m chuqurlikdagilarga bog‘liqligi aniqlangan. Bahor davrida tuproq haroratining 0,05 va 0,10 m chuqurlikda 5 va 10°C gacha ko‘tarilish vaqti tuproqning granulometrik tarkibiga bog‘liq Tuproqning harorat tartibidagi eng katta farqlar o‘simlik qoplamining sezilarli rivojlanish davrlarida sodir bo‘ladi. Har xil sug'orish tartibiga ega bo‘lgan hududlarda tuproq namligi va o‘simliklar rivojlanishining turli sharoitlari tuproq haroratining o‘rtacha sutkalik amplitudalarida mos keladigan farqlarni keltirib chiqaradi.

Adabiyotlar

Abdullayev A., Ruziyeva M. O‘zbekistonda yetishtiriladigan paxtaning sifati, agroiqlimiy sharoitlar va resurslar. – Tashkent, 2012. – 167 b.

Абдуллаев А.К., Султашова О.Г. Тепловой режим и многолетние значения температуры почвы на различных глубинах по территории Узбекистана. – Ташкент: НИГМИ, 2008. – 164 с.

Axmedov J. va boshqalar. G‘o‘zani parvarishlash agrotexnologiyalari bo‘yicha tavsiyalar / TAVSIYANOMA. – Toshkent. O‘zPITI, 2010. – 29 b.

Бабушкин Л.Н. Основы агрометеорологии в Узбекистане – Ташкент: НИГМИ, 2004. – 288 с.

Бадян Н.П., Ляпина Б.Л. Районирование территории Узбекистана на основе минимальных температур на поверхности почвы // Тр. САНИГМИ. – 1992. – Вып.143 (224). – С. – 1 03-106.

Бердаева О.М. Экосистемы средних пустынь Казахстана и их инвентаризация методами дистанционного зондирования. Автореферат диссертации на соискание учёной степени доктора биологических наук. – Калининград, 2009. – 44 с.

Jaqsibayev R.N. Geofazoviy ma’lumotlar asosida yaylov yerlari holatini tadqiq qilish uslubini takomillashtirish (Qoraqalpog‘iston Respublikasi misolida). Falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi – Toshkent, 2022. – 122 b.

Кельчевская Л.С. Методы обработки наблюдений в агроклиматологии. – Л.: Гидрометеоиздат, 1971. – 207 с.

Муминов Ф.А. Погода, климат и хлопчатник. – Л.: Гидрометеоиздат, 1991. – 191 с.

Муминов Ф.А., Абдуллаев Х.М. Агроклиматические ресурсы Республики Узбекистан. – САНИГМИ, 1997. − 178 с.

Прокопьева К.О., Султашова О.Г. Результаты совместной Российско- Узбекской экспедиции на территории Приаралья. – Нукус, 2022. – С. – 308-310.

Реймов П.Р. Геоэкологические проблемы Южного Приаралья: методологические аспекты их решения на основе картографирования и космического мониторинга. г.ф.д. (DSc) дисс. автореферати. – Тошкент, 2022. – 53 б.

Султашова О.Г., Кутлимуратов Х.Р., Султанова С.М. Способ учета влияния технологии возделывания подпленочного посева на рост, развитие и формирования продуктивности хлопчатника // Фан-техника тараққиётида олима аёлларнинг тутган ўрни, Илмий-амалий анжуман материаллари тўплами, V қисм. – Ташкент, - 2006. – С. – 370-372.

Sultashova O. G. Amudaryo quyi oqimi degradatsiyaga uchragan tuproqlar unumdorligiga iqlim o‘zgarishi tasirini baholash. Qishloq xo‘jaligi fanlari doktori (Dsc) dissertatsiyasi. – Tashkent, 2025. – 203 b.

Умаров М.У., Курвантаев Р. Повышение плодородия орошаемых почв путем регулирования их физических свойств. – Ташкент, Изд-во «ФАН», 1987. – 106 с.

Climate Science Modelling Language (CSML) - OGC Portal, see https://portal.ogc.org/ files/?artifact_id=42894&version=1.6 p.